Co uwspółcześniamy » Historia » Wersja 16
Wojciech Kotwica, 2022-12-07 14:55
zaktualizowane odnośniki do Słownika Ortograficznego PWN
1 | 2 | h1. Co uwspółcześniamy |
|
---|---|---|---|
2 | 2 | ||
3 | 15 | Aleksandra Sekuła | Uwspółcześniamy większość utworów napisanych po 1863 r. (w tekstach starszych dodajemy przypisy do form niemieszczących się w dzisiejszej normie). |
4 | 2 | ||
5 | 12 | Dorota Kowalska | Nie uwspółcześniamy form, które zostały celowo wprowadzone przez autora w ramach stylizacji (archaizmy, formy gwarowe). Nie uwspółcześniamy tego, co stanowi o stylu danego pisarza. |
6 | 12 | Dorota Kowalska | |
7 | 12 | Dorota Kowalska | W wyjątkowych wypadkach, kiedy dany utwór romantyczny lub dawniejszy jest zwykle wykorzystywany jako lektura szkolna (np. wiersze J. Kochanowskiego lub I. Krasickiego), zespół redakcyjny Wolnych Lektur może podjąć decyzję o wprowadzeniu niektórych uwspółcześnień. |
8 | 12 | Dorota Kowalska | |
9 | 12 | Dorota Kowalska | *Zakres uwspółcześnień*: |
10 | 12 | Dorota Kowalska | |
11 | 12 | Dorota Kowalska | Niekiedy trzeba zmienić *nieortograficzną dziś pisownię* (np. tentent, marmór). |
12 | 12 | Dorota Kowalska | |
13 | 16 | Wojciech Kotwica | Aby uniknąć mylnego rozumienia tekstu, uwspółcześniamy *interpunkcję*; wprowadzamy obowiązujące zasady dotyczące *pisowni łącznej i rozdzielnej* zgodnie z zaleceniami Słownika Ortograficznego PWN https://sjp.pwn.pl/zasady/Pisownia-laczna-lub-rozdzielna;629454.html (np. zdawna, wrazbyście, wtedybym, któreby itp. oraz od niedawna obowiązujące zasady pisowni nie z imiesłowami: https://sjp.pwn.pl/zasady/168-45-3-Z-imieslowami-przymiotnikowymi;629516 ); stosujemy się do współczesnej *pisowni joty* (np. harmonji -> harmonii, miljony -> miliony; dyament -> diament itd.). |
14 | 2 | ||
15 | 11 | Dorota Kowalska | Uwspółcześniamy *pisownię wielką i małą literą*, np. morze Czarne > Morze Czarne. |
16 | 10 | Dorota Kowalska | Wielką literę stawiamy też w zdaniu po wykrzyknikach i pytajnikach, np. "Może jakiś czas bronił się [...]; ale co potem zaszło? gdzie się spotkali? co ich zbliżyło?" > "Może jakiś czas bronił się [...]; ale co potem zaszło? Gdzie się spotkali? Co ich zbliżyło?". Pozostawiamy jednak małą literę tam, gdzie słowo z wykrzyknikiem nie kończy zdania, np. "Dzieci! chodźcie tu!" lub: "Jeszcze Hallucini... ten przynajmniej w przeszłości miał zasługi, ależ ona! ona! której wierzyłem jakby aniołowi z nieba!" |
17 | 2 | ||
18 | 2 | Wyrazy z dawnym *é (tzw. e pochylonym)* zastępujemy współczesnymi formami. Wyjątek stanowią przypadki, gdy sylaba z dawnym é występuje w wygłosie wersu i łączy ją rym z innym wersem (wówczas również inne wyrazy z é, pełniące w zdaniu podobną funkcję do wyrazu rymującego się są zachowywane w dawnej formie). |
|
19 | 9 | Dorota Kowalska | |
20 | 5 | Dorota Kowalska | Uwspółcześnienia w zakresie *fleksji* obejmują np. zmiany końcówek w Msc. i N. lp i lm: bliskiemi -> bliskimi, tem -> tym, mojem -> moim, mię -> mnie itd. |
21 | 9 | Dorota Kowalska | |
22 | 14 | Dorota Kowalska | Uwaga! W zakresie *leksyki* (np. roztworzyć -> otworzyć; jeno -> tylko; zali -> czy) i *składni* (np. jam jest -> ja jestem) możemy dokonać uwspółcześnień w tekstach tłumaczonych z języków obcych (o ile nie jest to tłumaczenie poetyckie lub celowo archaizowane), natomiast w utworach pisarzy polskich - opatrujemy te formy przypisami, tak aby nie zacierać stylu danego pisarza. |
23 | 2 | ||
24 | 2 | Przy podejmowaniu decyzji o tym, czy uwspółcześniać tekst, czy dodawać przypisy, należy brać pod uwagę *wiek czytelników* (poziom nauczania zapisany jest w [[Dublin Core]]). Uczniowie pierwszych klas szkoły podstawowej powinni mieć jak najbardziej „przejrzysty” językowo tekst, zaś starsi mogą zmierzyć się z meandrami historii języka polskiego. |
|
25 | 2 | ||
26 | 12 | Dorota Kowalska | Przypis zamiast uwspółcześnienia wstawiamy też tam, gdzie uwspółcześnienie zepsułoby rym, np. ,,Na dnie przejrzystem. (...) Jak łzy perliste" lub rytm wiersza (przez dodanie lub ujęcie sylaby, np. w przypadku uwspółcześnienia: żem (...) zrobił -> zrobiłem). |
27 | 6 | Dorota Kowalska | |
28 | 4 | Dorota Kowalska | Wszystkie zmiany są opisywane w *notatce redaktorskiej*. Obecność opisu wprowadzonych zmian stanowi wymóg filologiczny dla wydania internetowego zamieszczanych na naszej stronie tekstów. |
29 | 4 | Dorota Kowalska | |
30 | 9 | Dorota Kowalska | (W notatce redaktorskiej nie musimy wpisywać wszystkich przykładów danego typu zmiany, wystarczy 1-2, np. tem -> tym, bladem -> bladym itp. - wtedy wiadomo, że następne zaimki i przymiotniki w Msc. lp też zostały poprawione z -em na -ym. Wpisujemy tam natomiast każdą zmianę leksykalną.) |
31 | 2 | ||
32 | 7 | Aleksandra Sekuła | Na jakie cząstki wyrazów zwrócić uwagę? Najczęstsze zmiany: |
33 | 8 | Dorota Kowalska | pisownia joty: tj -> ti, fj -> fi, mj -> mi, nj -> ni, rj -> ri, gj -> gi, dj -> di (w wyrazach np. filozofji, historji, religji, djabeł itp.); komedyi -> komedii itp. |
34 | 9 | Dorota Kowalska | pisownia łączna / rozdzielna: niema -> nie ma (niewykrywane automatycznie w edytorze), jestto -> jest to, nietylko -> nie tylko, któryby -> który by; z pod - > spod. |
35 | 9 | Dorota Kowalska | pisownia spółgłosek dźwięcznych / bezdźwięcznych: módz -> móc; biedz -> biec; nizki -> niski; z pod -> spod. |
36 | 8 | Dorota Kowalska | fleksja: -em -> -ym, -im (np. białem -> białym; drogiem -> drogim; tem -> tym; mojem -> moim); -emi -> -ymi, -imi (białemi -> białymi; drogiemi -> drogimi); -yj -> -ii lub -ji (np. lekcyj -> lekcji; komedyj -> komedii); |